‘Alleen al een gesprek over behoeftes geeft rust en duidelijkheid’
Binnenkort organiseert VKI een Kennisnetwerk over het thema intimiteit en seksualiteit in de ouderenzorg. Noëlle Sant (coach, trainer en expert op dit gebied) vertelt over haar ervaringen in de ouderenzorg en legt uit waarom ze dit zo’n belangrijk thema vindt. ‘Even een arm om iemand heen of even wat warm contact, dat is gewoon heel erg essentieel.’
Waarom vind je dit zo’n belangrijk thema in de ouderenzorg?
‘Omdat het aan alles raakt. Een mooi voorbeeld: ik hoorde laatst over een mevrouw die tijdelijk op de revalidatieafdeling van een verpleeghuis was opgenomen. Ze had veel hulp nodig van de verzorgenden, dus ook bij het naar bed brengen. Ze wilde graag dat haar man dat deed en dat vond het personeel ook prima, maar hij durfde aanvankelijk niet vanwege allerlei technische hobbels. Uiteindelijk is het ze samen wel gelukt. Hoe fijn is het als je eigen partner dat kan doen! En hier gaat het dus om: het kunnen bieden of mogelijk maken van warmte en aandacht. Ik zeg altijd ‘je ziet het pas als je het doorhebt’, en als je die behoeften ineens kan zien bij cliënten, dan kom je het steeds tegen in hun dagelijks leven. Het is toch vaak zo dat mensen, zodra ze in een verpleeghuis komen, nauwelijks meer worden aangeraakt behalve als het functioneel is. Even een arm om iemand heen of even wat warm contact, dat is gewoon heel erg essentieel. Die vorm van huidhonger is van alle leeftijden en iedereen heeft daarin andere behoeftes. Het is belangrijk om die behoeftes te kennen.’
Vinden verpleegkundigen het een ingewikkeld thema om bespreekbaar te maken met cliënten?
‘Ja, zeker. Er rust toch nog steeds een taboe op omdat het een privéaangelegenheid is. En dat is lastig, want zodra je in een verpleeghuis komt wonen lever je nu eenmaal een deel van je privacy in. Dus als je bepaalde behoeftes hebt, dan moet je dat gaan bespreken. Het is goed om te beseffen dat het voor cliënten nog veel moeilijker is om erover te beginnen dan voor zorgprofessionals. En veel zorgprofessionals denken ook dat ze misschien heel veel werk op hun hals halen en denken dat cliënten ineens van alles willen, ook seks. Maar dat is het vaak helemaal niet. Alleen al het gesprek over hoe het vroeger was qua intimiteit kan al veel rust en duidelijkheid geven.’
Wat kunnen verpleegkundigen doen als cliënten aangeven behoefte te hebben aan intimiteit?
‘Ze kunnen samen met de cliënt bespreken wat de mogelijkheden zijn, ook samen met hun eventuele partner. Er zijn inmiddels ook heel veel materialen beschikbaar die verpleegkundigen kunnen inzetten, zoals bepaalde knuffels of robotpoezen waar mensen zich fijn bij voelen. Of je kan een handmassage geven of eens een arm om iemand heen slaan. Het is soms ook een kwestie van gewoon uitproberen wat het beste werkt. In het kennisnetwerk zal ik na afloop een lijst sturen met allerlei tools, filmpjes en advies.’
Praten verpleegkundigen onderling voldoende over dit thema?
‘Te weinig, merk ik. Terwijl het juist zo relevant is om van elkaar te weten hoe je hierin staat. Mensen verschillen nu eenmaal enorm: de een vliegt bij wijze van spreken iedereen om de nek, terwijl de ander wat terughoudender is. Het is heel waardevol om dit van elkaar als collega’s te weten zodat je bepaalde taken beter kan verdelen. En als je dit thema goed bespreekt met elkaar, dan kan je dit ook samen aangaan met de cliënten. Dan is er veel meer bewustwording en is het ook makkelijker om mogelijkheden te zien voor cliënten. Wat ook een belangrijke reden is om dit bespreekbaar te maken, is wat de gevolgen kunnen zijn als je het vermijdt. Want er kunnen natuurlijk ook hele nare dingen gebeuren, zoals grensoverschrijdend gedrag. Mijn overtuiging is dat hoe eerder je in het proces, de cliëntreis, de behoefte aan intimiteit en seksualiteit bespreekbaar maakt, hoe meer ellende je voorkomt.’
Waarom is dit kennisnetwerk juist zo belangrijk voor kwaliteitsverpleegkundigen?
‘Kwaliteitsverpleegkundigen zijn bij uitstek geschikt om dit thema op de kaart te zetten binnen hun organisatie. Zij hebben alles in huis om dit goed te kunnen doen. Er zijn allerlei materialen beschikbaar die ze hiervoor kunnen inzetten, die zal ik ook tijdens het kennisnetwerk laten zien en ontvangt iedereen achteraf. Dit thema bespreekbaar maken levert niet alleen kwaliteit van zorg, maar zeker ook kwaliteit van leven op voor cliënten. Daarom extra belangrijk om hiermee aan de slag te gaan.‘
Wat kunnen kwaliteitsverpleegkundigen van dit kennisnetwerk verwachten?
‘Veel dynamiek en interactiviteit! Dat werkt altijd het beste, is mijn ervaring. Eerst begin ik met een inhoudelijk verhaal over dit thema. Met behulp van zelf ingebracht casussen (bij deze vast een oproep om hierover na te denken!) gaan we daarna het gesprek met elkaar aan en wisselen we ervaringen uit. Ik heb zelf ook nog een paar interessante casussen achter de hand, mocht het niet uit de eigen praktijk komen. Mijn ervaring is dat deelnemers samen altijd tot prachtige oplossingen komen.’
Ben jij kwaliteitsverpleegkundige en heb je interesse in het ‘Kennisnetwerk Kwaliteitsverpleegkundigen: intimiteit en seksualiteit’ op donderdagmiddag 9 april in Leiden?
